نوروفیدبک

نوروفیدبک چیست ؟

طبق تحقیقات بالینی دانشمندان علوم اعصاب و مغزشناسی ، امواج مغزی نمایانگر میزان سلامت مغز انسان است عده ای از این دانشمندان معتقدند که برخی اختلالات مغزی و رفتاری ایجاد شده برای فرد حاصل اختلال در ساختار بخشهای مختلف مغز می باشد. لذا مغز انسان که سیستمی پیچیده است بیش از سایر اعضاء دیگر نیاز به تنظیم و تعمیرشدن می باشد تا نواقص بوجودآمده برطرف شوند. لازم به ذکر است که خود مغز به تنهایی قادر است تا خودش را تنظیم کند ولی به شرط آنکه به موقعیت و وضعیتی که در آن قرار دارد آگاهی داشته باشد . در ادامه خواهیم گفت که چگونه می توان میزان آگاهی و عملکرد مغز را تحت کنترل خود قرار دهیم .

امواج مغزی به چه صورتی هستند ؟

به طور کل باید گفت که چهار موج اصلی در مغز انسان وجود دارد که ناهماهنگی بین هرکدام از آنها می تواند شروع کننده اختلال روانی در فرد باشد . امواجی با نامهای آلفا ، بتا ، تتا ، دلتا که عملکرد هرکدام را بیان خواهیم کرد .

به طور مثال امواج دلتا در هریک ثانیه 1 الی 4 مرتبه در مغز تولید خواهند شد که این موج مربوط به خواب عمیق در فرد است . یا امواج تتا که مرتبط هستند با احساس خواب آلودگی در فرد ، لازم به ذکر است درهر ثانیه 4 الی 8 مرتبه تولید می شوند . موج سوم نیز که آلفا نام دارد هرثانیه ای که می گذرد 8 الی 12 مرتبه در مغز تولید می شود ، این موج مربوط به آرامش جسمانی و روانی است که لازمه ایجاد آن چشمان بسته می باشد . آخرین موج نیز بتا نام دارد که در هرثانیه 12 الی 25 مرتبه در مغز تولید می شود و این موج مربوط به زمان بیداری و هوشیاری فرد می باشد .

حال شاید بپرسید دانستن این امواج چه کمکی به تنظیم امواج مغزی و به دنبال آن بهتر شدن حال افراد می کند که در ادامه به آن خواهیم پراخت . طبق پژوهشهایی که دانشمندان علوم اعصاب صورت داده اند به این نتیجه رسیده اند که نیمکره راست مغز فردی که به افسردگی مبتلا می شود امواج مغزی بتا بیشتر از حد معمول فعالیت دارند . حال برای اینکه ما بتوانیم به این فرد کمک کنیم با کمک نوروفیدبک و تنظیم امواج مغزی می توان میزان فعالیت بتای مغزی در نیمکره راست را کاهش داده و درنتیجه میزان بهبودی علائم افسردگی در فرد را بیشتر کنیم .

کار با نوروفیدبک چگونه است ؟

برای انجام فعالیت تخصصی با نوروفیدبک پس از مراجعه به مراکز درمانی معتبر ، درمانگر نوروفیدبک ابتدا شرح حالی از اختلال یا بیماری و سابقه خانوادگی و … را از مراجعه کننده اخذ کرده و پس از پذیرش بیمار بر روی صندلی مخصوص نوروفیدبک می نشیند ، درمانگر متناسب با پروتکلهای درمانی الکترودهای مخصوصی را به صورت تخصصی در نقاط مختلف مغز که طبق برنامه درمان می باشد بر روی سر مراجعه کننده می گذارد. این الکتروها یا همان سنسورها کلیه کنش و واکنشهای سلولهای مغزی را ثبت و ضبط می کنند که به صورت امواج مغزی بر روی مانیتور در مقابل درمانگر نشان داده خواهند شد .

در این هنگام درمانگر از بیمار میخواهد که آرام و بدون حرکت روی صندلی بنشیند و فقط به صفحه مانیتور نگاه کند . همین هنگام که بیمار روی صندلی به آرامی نشسته است ، کلیپ کارتونی ، فیلم ، انیمیشن یا تصاویری برای فرد به نمایش در می آیند که مراجعه کننده باید طبق دستورات و صحبتهای درمانگر به تصاویر نگاه کند ، مثلا در یکی از انیمیشنها کودک بیمار مبتلا به بیشفعالی باید به لاستیکهای ماشین درون انیمیشن که رنگ قرمز داشته اند توجه میکرده تا ماشین حرکت می کرده است یا مثلا اگر به توپهای سبز در انیمیشن توجه کند جایزه دریاف می کند که همین تشویقها برای کودک موجب می شود که تمرکز خود را بیشتر از قبل روی دستورات درمانگر قرار دهد . این رفتارهای به ظاهر ساده در زمان اجرای پروتکلهای درمانی ، به صورت تدریجی می توانند امواج مغزی را که دچار مشکل شده بودند را مجددا به حالت عادی بازگردانند که در ادامه بهبودی فرد را به دنبال خواهد داشت .

کاربردهای نوروفیدبک در چه اختلالاتی است ؟

اولین و پرکاربردترین اختلالی که با درمان نوروفیدبک صورت می گیرد ، اختلال بیش فعالی است . بیش فعالی نیز خود به دودسته اصلی تقسیم می شود که نقص و کمبود در توجه و تمرکز و دیگری فعالیت بیش از حد و اندازه می باشد ، لازم به ذکر است که دسته دیگری نیز می توان در نظر گرفت که فرد مورد نظر هر دو خصوصیت را به همراه هم به صورت ترکیبی دارد . حال با این تفاسیر باید اشاره کرد که طبق مطالعات و تحقیقات بالینی نشان داده شده که 80 الی 85 درصد کودکان بیشفعال با درمان نوروفیدبک به صورت کامل درمان شده اند .

دومین اختلال شایع که با درمان نوروفیدبک صورت می گیرد ، اختلالات اضطرابی است . اضطراب نگرانی و دلشوره از بروز اتفاقی ناگهانی برای خود فرد یا اطرافیان مثل ترس از دست دادن والدین ، ترس از گم شدن ، ترس از تاریکی ، ترس از دزدیده شدن و … .

سومین دسته از اختلالاتی که با درمان نوروفیدبک درمان خواهند شد ، دسته اختلالات یادگیری می باشد که شامل اختلالات ریاضی ، املا ، خواندن و نوشتن ، قرینه نویسی ، اشتباهات و غلطهای املایی زیاد و … .

چهارمین دسته در درمانهای نوروفیدبک ، آسیبهای مغزی که ناشی ازسکته های مغزی مثل سردردها ، سرگیجه ها ، حواس پرتی ، مشکلات تمرکز ، تغییرات خلقی زیاد و … .

پنجمین دسته دردهای مزمن و سردردهای میگرنی هستند که می توان از نوروفیدبک در راستی کاهش دردهای مزمن میگرنی استفاده کرد .

ششمین دسته اختلالات افسردگی است ، که در اینجا نوروفیدبک برای افرادی که سایر درمانها بر روی آنها موثر نبوده است ، بسیار کارساز بوده و تغییرات زیادی را بوجود آورده است .

هفتمین دسته از اختلالات در درمان با نوروفیدبک ، درمان سوء مصرف مواد مخدر است . حال شاید بپرسید که چگونه می تواند در درمان اعتیاد موثر باشد ، می گوییم که نوروفیدبک با تنظیم امواج مغزی ، احساس ولع و وسوسه را در فرد کاهش خواهد داد .

سوالات رایج در درمان نوروفیدبک

نوروفیدبک برای چه سن و سالی مناسب است ؟

طبق تجارب بالینی و درمانی سن شروع درمان از 5 الی 6 سالگی می باشد ، که معمولا بیشتر مراجعه کننده ها پس از 7 سالگی و بدو ورود به مدرسه می باشد .

آیا پس از درمان نوروفیدبک علائم بازگشت پذیر هستند ؟

همه ما می دانیم زمانی که مهارتی را می آموزیم لازم است که مدام آن را تکرار کنیم تا فراموشمان نشود ، مثل رانندگی ، آشپزی ، خیاطی و … ، درمان شدن توسط نوروفیدبک هم یادگیری مهارتی تخصصی است که اگر آن را یادبگیریم ولی در زندگی روزمره به کار نگیریم ، فراموشمان خواهد شد .

پس از درمان شدن با نوروفیدبک مغز فرد یاد می گیرد که چگونه خودش را تنظیم و امواج را کنترل کند ، اگر فرد در ادامه زندگی خود مراقبتهای لازم جهت تنظیم امواح مغزی را رعایت کند علائم و نشانه ها بازگشتی نخواهند داشت ، اما اگر در شرایط گذشته قرار گیرد و مراقبتی بر روی خود نداشته باشد ممکن است علائم اختلال در فرد مجدد شکل بگیرند .

نوروفیدبک چه عوارضی دارد ؟

طبق باورهای غلط عوام افراد در جامعه به دلیل وصل کردن سنسور یا همان الکترودها به سر بیمار ، این باور وجود دارد که شوک یا برقی به مغز مراجعه کننده وارد خواهد شد که باید گفت در درمان نوروفیدبک به هیچ عنوان شوک یا تحریکی وارد مغز نمی شود و فقط امواح مغزی توسط الکترودها ثبت و ضبط می شوند ، پس نباید نگران بود و به شما اطمینان می دهیم که هیچ خطر و عوارضی به دنبال این درمان برای فرد بوجود نخواهد آمد .

چه تعداد جلسات برای درمان کافیست ؟

همانطور که بسیاری از متخصصین نمی توانند تعداد جلسات درمان را پیش از ویزیت تخصصی عنوان کنند ، درمان نوروفیدبک نیز به همین صورت است ، تا زمانی که بیمار توسط درمانگر معاینه حضوری نشود ، پروتکل درمانی نوشته نشود ، سابقه بیمار بررسی نگردد ، نمی توان عدد مشخصی را برای تعداد جلسات مشخص کرد ، پس نتیجه می گیریم اول ویزیت و معاینه حضوری ، سپس تعیین تعداد جلسات درمانی .

درصد موفقیت درمان نوروفیدبک چقدر است ؟

طبق شواهد و مطالعات بالینی بر روی اختلالاتی که با نوروفیدبک صورت گرفته است ، مشاهده شده است که بالغ بر 80 درصد اختلالات با این روش درمانی بهبود یافته اند .

مدت زمان جلسات چقدر است ؟

طبق پروتکلهای درمانی که درمانگر مشخص کرده است ، بین 30 الی 45 دقیقه می باشد که در برخی موارد تا 60 دقیقه نیز ممکن است به طول بینجامد .

آیا زمان شروع درمان نوروفیدبک داروهایمان را قطع کنیم؟

جواب این سوال قبل از شروع درمان با نوروفیدبک لازم است با پزشک خود مشورت داشته باشید ، در بعضی اختلالات داروها قطع می شوند ، بعضی اختلالات دوز دارو کم می شوند ، بعضی اختلالات تغییری در داروها ایجاد نمی شود ، پس بهتر است با پزشک خود مشورتهای لازم را داشته باشید .

چه زمانی تغییرات نوروفیدبک خودش را نشان می دهد ؟

نمی توان زمان مشخصی را برای تغییرات درمانی در بیمار را به صورت دقیق اعلام کنیم ، ولی نمایان شدن این تغییرات به چندین آیتم مرتبط می باشد ، مثلا آیا رفتارهای اطرافیان با کودک نسبت به قبل مناسب شده است ؟ آیا داروهای مکمل درمانی که مصرف میکرده  مرتبا مصر می شود ؟ آیا جلسات مشخص شده نوروفیدبک را به صورت منظم شرکت میکرده یا نامنظم ؟ اگر همه این موارد دست در دست هم بدهند ، می توانند تغییرات محسوسی در رفتار فرد بیمار ایجاد کنند ، وگرنه درمان نوروفیدبک به تنهایی نمی تواند موثر واقع شود .

دکتر محمدکاظم بخشنده فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان

1 Comment

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *