اوتیسم چیست؟

بیماری اوتیسم شامل یک دسته ای از علائم است که اختلالات ظیف اوتیسم یا ASD می باشد. در بیماران مبتلا به اختلال طیف اوتیسم مشکل اصلی در دو بخش اصلی از تکامل رفتاری عصبی کودک است که عبارت است از: نقص در ارتباطات و تعامل اجتماعی و رفتارهای محدود و تکراری. اولین بار آقای کانر در سال ۱۹۴۳ چند کودک با علایم اشکال در ارتباط با دیگران و عدم توانایی تکلم و یا گفتار نامفهوم را بعنوان اوتیسم تعریف نمود. ناتوانی کلامی و مشکلات شناختی در برخی از این بیماران بسیار شدید است، حال‌آنکه برخی دیگر دارای نبوغ ذهنی و استعداد بسیار بالایی هستند. در یک سر طیف بیماری اوتیسم، ضریب هوشی زیر ۴۰ و در سر دیگر آن افراد بسیار نابغه با توانایی‌های هوشی بالا هستند، گرچه دارای نقص در تعاملات اجتماعی و ارتباطی می‌باشند. سندرم آسپرگر نیز نوع خفیف تری از بیماری اوتیسم است که توانایی تکلمی و کلامی حفظ شده است و هوش متوسط یا بالاتر از متوسط دارند.

علائم و تظاهرات بیماری اوتیسم چیست؟

کودکان مبتلا به اوتیسم یا تکلم ندارند یا دچار تأخیر تکلم هستند اما اگر کلام هم داشته باشند معنی دار نیست و کلام دیگران را کپی می کنند. در اوتیسم کودکان، بیمار خود را با نام صدا می زند و از ضمیر من استفاده نمی کند. ارتباط کودک مبتلا به اوتیسم یکطرفه است و فقط به علایق خود توجه دارد. ارتباطات غیر کلامی نیز در اوتیسم وجود ندارد و یا ناقص است مثلاً این کودکان به لبخند یا خستگی دیگران توجهی ندارند و نمی توانند با دیگران ارتباط برقرارکنند. در اوتیسم کودک ارتباط چشمی با والدین یا دیگران ندارد. کودکان و بزرگسالان مبتلا به اوتیسم، در ارتباطات کلامی و غیر کلامی، تعاملات اجتماعی و فعالیت‌های مربوط به بازی، مشکل دارند. این اختلال، ارتباط با دیگران و دنیای خارج را برای آنان دشوار می‌سازد. کودکان به طور طبیعی معمولاً بعد از چند دقیقه از بازی با یک اسباب بازی به سراغ بازی دیگری می روند ولی کودک مبتلا به اوتیسم ساعت ها با یک وسیله بازی می کند. کودکان مبتلا به اوتیسم به چرخیدن یا به وسایلی مثل پنکه و لباسشویی که می چرخند علاقمند هستند و ممکن است خود را با تماشای آنها سرگرم کنند. در بعضی موارد، رفتارهای خود آزارانه و پرخاشگری نیز دیده می‌شود. در این افراد، حرکات تکراری (دست زدن، پریدن) و پاسخ‌های غیرمعمول به افراد، دل‌بستگی به اشیاء یا مقاومت در مقابل تغییر نیز دیده می‌شود. ممکن است در حواس پنجگانه (بینایی، شنوایی و …) نیز حساسیت‌های غیرمعمول دیده شود.

میزان شیوع و سن بروز اوتیسم چگونه است؟

میزان شیوع بیماری اوتیسم به شدت در حال افزایش است به طوری که در بیست سال گذشته از ابتلای 1 کودک در 1000 تولد زنده به 1 کودک در 80 تولد زنده افزایش پیدا کرده است. ابتلا به اوتیسم در پسرها 4 برابر بیشتر از دختران است. سن بروز اوتیسم متفاوت است، گاه بیماری اوتیسم به صورت اختلال در تکامل ارتباطات اجتماعی کودک در اولین سال زندگی ظاهر می شود و گاه در ابتدا کودک تکامل اجتماعی و تکلمی طبیعی داشته و بعد از یک سالگی پسرفت می کند و مهارت های رفتاری و تکلمی قبلی را از دست می دهد.

علت بیماری اوتیسم چیست؟

اوتیسم بیماری پیچیده ای است و هنوز بطور کامل شناخته نشده است. تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده و علل مختلفی مثل برخی کمبودهای تغذیه ای در دوران بارداری یا سن والدین را در بروز آن دخیل می دانند ولی مهمترین علت شناخته شده نقش ارث و ژنتیک در آن است. آمار نشان می دهد در مناطق صنعتی میزان شیوع اوتیسم بیشتر است. محققان زندگی ماشینی و عوامل ناشی از آن مانند استرس را در سیر صعودی ابتلا به این بیماری دخیل می‌دانند. دلایل مختلفی مبنی بر نقش زمینه ژنتیک در بروز اوتیسم کودکان وجود دارد. به طوری که در خانواده ای که یک بیمار مبتلا به اوتیسم کودکان وجود دارد احتمال ابتلای فرد دیگر به میزان نه درصد بیشتر می شود. در بررسی های انجام شده تعداد سلولهای پورکنژ در مخچه بیمار مبتلا به اوتیسم کمتر از کودکان دیگر است. بعضی از اختلالات کروموزومی، کم کاری تیروئید، سن بالای والدین حین بارداری، تولد نارس، مسمومیت مادر حین بارداری با بعضی داروها و ابتلا به بعضی عفونتها با بروز اوتیسم کودکان ارتباط دارد. مطالعاتی نشان داده است که ساختمان مغز بیمار مبتلا به اوتیسم در نواحی آمیگدال، تمپورال و فرونتال متفاوت از افراد نرمال است. همچنین تحقیقات نشان دهنده این است که بیماری اوتیسم در افرادی شایع است که در حال حاضر بیماری صرع دارند و بیماری صرع در افرادی شایع است که در حال حاضر بیماری اوتیسم دارند.

پزشک اعصاب اطفال چگونه اوتیسم را تشخیص می دهد؟

فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان در بیش از ۸۰ درصد موارد، این بیماری را با شنیدن مشکلات بیمار و معاینه بیمار تشخیص می دهد. والدین بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم در ابتدا فکر می کنند که کودکشان ناشنوا است و چون نمی شنود به اطرافیان توجه نمی کند ولیکن اغلب شنوایی کودک مبتلا به اوتیسم نرمال و طبیعی است. ارزیابی شنوایی شامل تست مسیر عصبی شنوایی یا ABR در همه بیماران مبتلا به اوتیسم ضروری است. انجام نوار مغز کودکان یکی از اقدامات تشخیصی در اوتیسم است. در حدود 30 درصد کودکان مبتلا به اوتیسم امواج مغزی غیر طبیعی در نوار مغز یافت می شود در حالی که کودک شرح حال تشنج نداشته است. ارزیابی های تشخیصی دیگر در اوتیسم عبارت است از، تست سطح خونی سرب ، آهن و روی، تصویربرداری مغزی به صورت MRI و نوار مغز.

روش های درمان بیمار اوتیسمی چیست؟

سن طلایی برای درمان اوتیسم کودکان قبل از پنج سالگی است و تأخیر در شروع درمان اوتیسم در آینده رفتاری و اجتماعی کودک تأثیر سرنوشت ساز دارد. در صورتی که کودک مبتلا به اوتیسم کودکان باشد، برای شروع درمان اوتیسم لازم است توسط پزشک اعصاب کودکان معاینه دقیق شود. پزشک برای درمان اوتیسم از درمان دارویی و نیز اقدامات توانبخشی استفاده می کند.

درمان دارویی برای کنترل خشم، بی قراری و تحریک پذیری بیمار مبتلا به اوتیسم و با تشخیص پزشک اعصاب کودکان به کار می رود. بهترین داروهایی که بی قراری و تحریک پذیری را در اوتیسم کنترل می کند، ریسپریدون و آریپیپرازول است. گاه بیماران مبتلا به اوتیسم به اظطراب و وسواس فکری مبتلا هستند که پزشک اعصاب کودکان از داروهایی مانند فلوکستین برای درمان این اختلالات استفاده می برد. گاه برای درمان پرتحرکی و بیش فعالی در اوتیسم از ریتالین یا آتوموکستین استفاده می شود. اگرچه ممکن است بیمار اوتیسمی حمله تشنج نداشته باشد، ولی بررسی های متعدد وجود امواج مغزی غیرطبیعی را در اوتیسم کودکان ثابت نموده اند و در این بیماران تجویز سدیم والپروآت موجب بهبود تکلمی و رفتاری کودک می شود. اغلب کودکان مبتلا به اوتیسم اختلال در خواب نرمال دارند که داروی ملاتونین موجب بهبود تنظیم خواب آنان می شود.

توانبخشی رفتاری و ذهنی نیز بخش اساسی از درمان بیماری اوتیسم است. در کاردرمانی ذهنی با تحلیل رفتار کاربردی مهارت های اجتماعی و تکلمی بیمار آنالیز شده و روش هایی برای بهبود آن بکار گرفته می شود.

تحلیل رفتار کاربردی(ABA) ، هر کار و مهارت جدید به بخش های کوچک تر تقسیم می شود و مربی هر تمرین را آنقدر تکرار می کند تا کودک بر آن مسلط شود. در غیر این صورت، مربی به سراغ مرحله بعدی نمی رود. کل این فرآیند تا رسیدن به حد مطلوب ادامه می یابد.

درمان پاسخ محور (PRT )، روشی بسیار ملایم و در عین حال کارآمد رفتاردرمانی محسوب می شود. به عبارت دیگر، درمان بر اصل کودک محور استوار است یعنی کودک جهت کار و نوع فعالیت را تعیین می کند و همین کار انگیزه کودک را برای یادگیری افزایش می دهد. زیرا فعالیتی انتخاب می شود که مورد علاقه کودک است. برای مثال، در این روش اگر کودک ماشین اسباب بازی را بخواهد و آن را به شکل درست درخواست کند، اسباب بازی به او داده می شود (به شکل پاداش). این روش باعث تقویت مهارت ارتباطی مثبت و یادگیری رفتار صحیح در او می شود.

آیا کودک اوتیسمی می تواند در مدرسه عادی درس بخواند؟

این به شدت بیماری اوتیسم بستگی دارد به طوری که اگر بیمار دچار اوتیسم خفیف است و دارای توانایی های حل مسئله و حفظیات خوبی است، می تواند در کلاس های عادی شرکت کند. در مواردی حتی توصیه می شود کودکان دچار اوتیسم خفیف در مدارس عادی شرکت کنند، تا حضور در کنار کودکان دچار اوتیسم شدید به تشدید علائم آنها منجر نشود.

خانواده بیماران اوتیسم باید چه نکاتی را رعایت کنند؟

اوتیسم کلمه نگران کننده ای برای هر پدر و مادری است. بسیار دیده می شود که والدین کودک خود را دائما زیر نظر گرفته اند و هر حرکتی که نشانی از اوتیسم در آن می رود، والدین را وحشت زده راهی مطب پزشک می کند. کافی است یک بار کودک از جلوی ماشین لباس شویی رد شود و از سر کنجکاوی نگاهی به آن بکند!

والدین اگر نگران وجود علائم بیماری اوتیسم در فرزندشان هستند بهتر است در اولین فرصت به پزشک اعصاب کودکان مراجعه نمایند. والدین باید بدانند که اوتیسم هر چه زودتر تحت درمان قرار گیرد، نتیجه درمان بهتر خواهد بود. متاسفانه قبول این بیماری در فرزند کار ساده ای برای والدین نیست. این باعث می شود که بسیاری از آنها این تشخیص را در فرزندشان انکار کنند. والدین نباید فراموش کنند که با این کار فرزندشان را از دریافت درمان محروم می کنند.

راهکارهایی برای والدین جهت پیشگیری از اوتیسم چیست؟

جدیدترین پژوهش‌ها نشان داده است که مادران باردار در کنار داشتن رژیم غذایی سالم شامل انواع میوه و سبزیجات تازه، پروتئین‌های گیاهی و حیوانی کم چرب، مواد لبنی، دانه‌های آجیل، شکلات تلخ، روغن زیتون، قارچ و نوشیدن آب و دم نوش‌های گیاهی، چون چای سبز به میزان کافی، با مکمل‌های ویتامینی زیر نظر پزشک، دوری از مشروبات الکلی در دوران بارداری و اجتناب از مصرف داروهای ضد تشنج مگر با تجویز پزشک کمتر دچار به دنیا آوردن نوزاد مبتلا به بیماری اوتیسم می‌شوند.

دکتر محمدکاظم بخشنده فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان

1 Comment

  1. […] چند بازی تشخیصی می تواند احتمال مبتلا بودن کودکشان به اوتیسم را تشخیص دهند زمانی که این تست ها مثبت بود در زمان باید […]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *